Παρασκευή, 26 Νοεμβρίου 2010

Κώστας Βεργόπουλος: Η δυσμορφία που κατέληξε σε ρήγμα

Κρημνιώτη Π. http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=507259

Ημερομηνία δημοσίευσης: 25/11/2009



"Να μιλήσω λοιπόν περί τον εαυτόν χωρίς να περιαυτολογήσω". Τον παραξένεψε η πρόταση να αυτοπαρουσιαστεί μέσω των βιβλίων του, ωστόσο προχθές το βράδυ στη Στοά του Βιβλίου ο Κώστας Βεργόπουλος το έπραξε, χαρίζοντας μερικές εξαιρετικές ώρες στο ακροατήριό του έτσι καθώς ξετύλιξε το νήμα του έργου και τη διαδρομή της σκέψης του. "Η δυσμορφία που κατέληξε σε ρήγμα" ο τίτλος της εκδήλωσης, συνδύασε τα δυο πολύ γνωστά του βιβλία, "Δύσμορφος καπιταλισμός" του 1975 και "Το μεγάλο ρήγμα" του 2007, και συμπύκνωσε τον στοχασμό του από την εποχή που 20χρονος νεαρός έφτανε στο Παρίσι της "μυθικής δεκαετίας του '60" μέχρι τις μέρες μας της μεγάλης οικονομικής κρίσης.


Ο γνωστός διανοούμενος παρουσίασε το σαραντάχρονο έργο του και τις οφειλές του με την πεποίθηση ότι "η σημερινή τάξη πραγμάτων τελειώνει. Μένει να δούμε τη νέα"

"Είμαι προϊόν των δεκαετιών του '60 και του '70" είπε τρόπον τινά αυτοπροσδιοριζόμενος, αλλά διευκρίνισε ότι δεν ανήκει ούτε σ' εκείνους που νοσταλγούν ούτε σ' εκείνους που μισούν εκείνη την περίοδο. Συνέστησε ψυχραιμία, διότι "τίποτα δεν έχει χαθεί, όλα είναι εδώ και περιμένουν την πρόσφορη στιγμή"διότι "τα δεινά που βιώνουμε σήμερα δεν οφείλονται στα προτάγματα αυτών των δεκαετιών αλλά στην αντίδραση στο πνεύμα τους".

Λακάν, Λούξεμπουργκ, Ντελέζ

Η αντίφαση που συνάντησε στο Παρίσι του '65 ανάμεσα στην εκρηκτική κατάσταση που επικρατούσε σε κοινωνικό - φοιτητικό επίπεδο και στην εφησυχαστική προσέγγιση του στρουκτουραλισμού που επικρατούσε στη διανόηση, έστεψαν το ενδιαφέρον του "στα άλλα ρεύματα, αυτά που υπογράμμιζαν τον ευάλωτο χαρακτήρα του καπιταλισμού". Παρά τη γοητεία που άσκησαν πάνω του η γλωσσολογία και η ψυχανάλυση με τον Λακάν, ο ίδιος ξεκίναγε από εκεί που "τελείωνε η αφομοιωτική ικανότητα του καπιταλισμού" δηλαδή "τις τρίτες χώρες, τον αγροτικό πληθυσμό, τις συσσωρευμένες μάζες των πόλεων, τα θύματα των ανισοτήτων". Δια μέσου των επισημάνσεων της Ρόζας Λούξεμπουργκ για τα όρια, των Αμερικανών μαρξιστών, του Μαρκούζε και κυρίως του Ντελέζ, ο οποίος επισήμανε ότι "όσο τα όρια είναι ρευστά τόσο το σύστημα είναι ευάλωτο", ο Βεργόπουλος εδραίωσε την αντίθεσή του με τον στρουκτουραλισμό.

Από την άλλη, υπήρχε η ίδια η κοινωνία. Η απλή παρατήρηση, αφετηρία της σκέψης του Βεργόπουλου, ότι "οι κοινωνικοί αγώνες δεν δίνονται για ένα άπιαστο ιδανικό αλλά για την υπαρκτή κοινωνία" οδήγησαν στη συνάντησή του με τον Πουλαντζά, μέσω του οποίου μπόρεσε να κατανοήσει αφενός "την εννοια του ειδικού διανοουμένου, που κατά τον Φουκώ είναι αυτός που δεν αποσύρεται στην επιστημονική του επάρκεια, αλλά παρεμβαίνει ενεργά" και, από την άλλη, "την αξία της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας σε αντίθεση με την άμεση δημοκρατία".

Κάπως έτσι οδηγήθηκε στη διαπίστωση του Μαρξ για την "ειρωνεία της ιστορίας" και η "απόρριψη αυτής της αλαζονίας" στη θέαση μέσα από την αλληλουχία αιτίων-αιτιατών. "Προσπαθώ στο έργο μου να ερμηνεύσω αυτό που συμβαίνει, όχι αυτό που θα έπρεπε να συμβεί, το προϊόν των αιτίων, όχι των ιστορικών αναγκαιοτήτων". Έτσι προσέγγισε τον τρίτο κόσμο, αλλά και την αγροτική οικονομία στα αντίστοιχα βιβλία του και κάπως έτσι επισήμανε την αντίθεσή του με την ιδέα της παντοδυναμίας του συστήματος. Απτό παράδειγμα οι ΗΠΑ, που "λόγω της στρατιωτικής, αυτοκρατορικής υπερέκτασής τους σήμερα έχουν καταρρεύσει", αφού "κάθε σύστημα χαρακτηρίζεται απ' αυτό που συμβαίνει στην περιφέρεια κι όχι στο κέντρο του". Υπ' αυτό το πρίσμα και "με τη συμβολή της εντροπίας" μελέτησε τη γεωργία, με πολύτιμους παραστάτες τις προσεγγίσεις του Ε. Μπερνστάιν ότι "το καπιταλιστικό σύστημα έχει συμφέρον να παράγει μια γεωργία μη καπιταλιστική" αλλά και του υπέρμαχου της αυτοοργάνωσης της παραγωγής, Γ. Σορέλ.

Η χίμαιρα της παγκοσμιοποίησης

"Μεγάλη χίμαιρα" χαρακτήρισε ο Κ. Βεργόπουλος την παγκοσμιοποίηση, και επίσης "πρόσχημα για να εγκατασταθεί στην παγκόσμια σκηνή ο φιλελευθερισμός του 19ου αιώνα". Με τη διαφορά ότι σήμερα η παγκοσμιοποίηση "ουδέποτε έλαβε την έκταση του 19ου αιώνα, προσκολλημένη όπως είναι στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, ενώ εξελίχθηκε σε πελώριο φιάσκο αφού οι εφευρέτες της κατέρρευσαν μέσα στο εφεύρημά τους". Σχετικά με την Ελλάδα, "η σοβαρή καπιταλιστική ανάπτυξη που πραγματοποιήθηκε κατά τη διεθνή οικονομική κρίση του '30" επιβεβαιώνοντας τη σημασία της περιφέρειας σε σχέση με το κέντρο, "σήμερα δεν επαληθεύεται", σε αντίθεση με Λατινική Αμερική, οι οικονομολόγοι της οποίας έχουν ασκήσει ιδιαίτερη επιρροή στη σκέψη του.

Σε σχέση με την Ευρώπη διαπίστωσε την "απομάκρυνση από το ευρωπαϊκό όραμα των ίδιων των ιθυνόντων της και τη συντηρητικοποίηση των ευρωπαϊκών σε σχέση με τις εθνικές ρυθμίσεις". Λάβρος κατά του εκσυγχρονισμού, που ειδικά στη χώρα μας "έφερε ένα νέο ανθρωπολογικό είδος ηγετών στο προσκήνιο, ενώ η κοινωνική αδικία και η ανισότητα οξύνθηκαν χωρίς να έχουμε θετικά πράγματα". Για τον Κώστα Βεργόπουλο "η εποχή των μεγάλων ρηγμάτων είναι μπροστά μας" και υπ' αυτή την οπτική "προσελήφθησαν τα γεγονότα του Δεκέμβρη στο εξωτερικό, σαν αύξουσα απώλεια του ελέγχου". Και τα "μεγάλα κοινωνικά ρήγματα ξεκινούν από την περιφέρεια". Βλέπει την κρίση της αριστεράς "ως απόρροια της κρίσης των συστημάτων"και διαπιστώνει ότι "η ύβρις των ισχυρών αντί να επικουρεί τον έλεγχο του κόσμου τον αποτελειώνει".

"Η σημερινή τάξη πραγμάτων τελειώνει" κατά τον Κώστα Βεργόπουλο. Μένει να δούμε τη νέα.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου